Odleżyny    ODLEŻYNY - martwica z niedokrwienia i owrzodzenie tkanek pokrywających wystające części kości i poddanych długotrwałemu uciskowi z zewnątrz przez jakiś przedmiot [np. łóżko, wózek inwalidzki, opatrunek unieruchamiający, szyna]. Powstaje najczęściej u chorych z osłabionym lub zniesionym czuciem albo u pacjentów osłabionych, wyniszczonych, z porażeniami [np. w wyniku urazów rdzenia kręgowego, zwyrodnieniowych schorzeń neurologicznych] lub przez długi czas obłożnie chorych. Szczególnie narażone są tkanki pokrywające kość krzyżową, kość kulszową, krętarze większe, kostki boczne i pięty; zajęte bywają inne okolice, a zależy to od ułożenia chorego. Odleżyny mogą dotyczyć zarówno mięśni i kości, jak i tkanek powierzchownych.    ETIOLOGIA Jakie czynniki wpływają na powstawanie odleżyn? Wewnątrzpochodne - odpowiedzialne za powstawanie odleżyn obejmują: utratę czucia bólu i ucisku, skąpa podściółka tłuszczowa i słabo rozwinięta mięśniówka między wystającymi częściami kości, na których spoczywa masa ciała, a skórą, zanik z bezczynności, niedożywienie, niedokrwistość i zakażenie, w porażonej kończynie utrata kontroli nad funkcjami naczynioruchowymi, stan spastyczny, zwłaszcza u chorych z urazami rdzenia kręgowego, co dalej upośledza krążenie. Najważniejszym czynnikiem zewnątrzpochodnym - jest ucisk U unieruchomionego chorego mamy do czynienia z uciskiem, który jest dostatecznie duży, ażeby upośledzić miejscowe krążenie. Skutkiem tego jest lokalne niedokrwienie tkanek, które, jeśli ucisk się nie zmniejszy, może się pogłębiać, co prowadzi do martwicy skóry i głębiej leżących tkanek. Ucisk jest związany z rzadką zmianą pozycji ciała chorego; pewien udział może tu mieć: pofałdowana pościel, bielizna itp. Wilgoć, będącą wynikiem pocenia się albo nietrzymania moczu i kału, prowadzi do maceracji tkanek i sprzyja powstawaniu odleżyn.    OBJAWY Faza 1 - zaczerwienienie skóry, które blednie lub znika pod wpływem ucisku. Faza 2 - zaczerwienienie, obrzęk i stwardnienie, czasami z tworzeniem się pęcherzy w obrębie naskórka i jego złuszczeniem. Faza 3 - następują zmiany martwicze skóry z odsłonięciem tkanki tłuszczowej i sączeniem z rany Faza 4 - szerzenie się martwicy przez skórę i tkankę tłuszczową do mięśni. Faza 5 - proces martwiczy postępuje i zajmuje tkankę tłuszczową oraz mięsnie. Faza 6 - zaczyna się niszczenie kości; początkowo występuje ono jako zapalenie okostnej i kości, a w końcu dochodzi do zapalenia szpiku z ryzykiem rozwoju septycznego zapalenia stawów, złamań patologicznych i posocznicy.    ZAPOBIEGANIE Aby zapewnić równomierne rozmieszczenie masy ciała chorego, stosuje się: łóżko wodne wykorzystujące zjawisko wyporności hydrostatycznej. ułożenie ciała obłożnie chorego należy zmieniać przynajmniej co 2 godziny materace wypełnione powietrzem o zmiennym ciśnieniu materace z gąbczastej gumy przypominające pojemnik na jajka, materace wypełnione żelem silikonowym lub wodą zmniejszającą ucisk na wrażliwe okolice ochronne podkładki [np. barania skóra lub jej syntetyczny odpowiednik] Osobie będącej na wózku inwalidzkim należy umożliwić częstą zmianę pozycji ciała. Utrzymanie skóry w czystym i suchym stanie pomaga zapobiec jej maceracji. Szczególną uwagę trzeba poświęcić chorym nie trzymającym moczu lub stolca. Należy unikać podawania choremu zbyt dużych ilości leków uspokajających i raczej zachęcać go do wykazywania różnych form aktywności. Ważna jest dobrze zbilansowana, wysokobiałkowa dieta. Objęta wczesnymi zmianami okolica powinna być odsłonięta, wolna od ucisku i sucha. Ich ustępowanie można przyspieszyć za pomocą delikatnego masażu pobudzającego krążenie.    LECZENIE Owrzodzenia , które znajdują się w 3 fazie rozwoju, mogą zagoić się samoistnie, jeśli zlikwidowano ucisk, a zmieniony chorobowo obszar jest niewielki. Nowe, hydrofilne żele i opatrunki przyspieszają ustępowanie wykwitów. Odleżyny w fazie 4 wymagają usunięcia martwiczych tkanek, w niektórych przypadkach konieczne może być również głębsze opracowanie chirurgiczne ubytków. Jeżeli owrzodzenia wypełnione są ropą i tkankami martwiczymi, zastosowanie kuleczek z dekstranomeru lub innego środka oraz nowszych, hydrofilnych polimerów może przyspieszyć oczyszczenie bez ingerencji chirurgicznej. Leczenie owrzodzeń w obrębie skóry wymaga ostrożności oraz zaznajomienia się charakterystycznymi właściwościami stosowanych w tym celu środków i metod.