DLACZEGO KAŻDY CHORUJE INACZEJ? Choroba przewlekła ma wpływ na stan psychiczny człowieka chorego, jego sferę emocjonalną i poznawcze funkcjonowanie. W. Szewczyk wymienia pięć czynników wpływających na sposób przeżywania choroby: treści i jakość wewnętrznego świata osoby, obecność bliskich, czynnik osobowościowy, dotychczasowe doświadczenia z chorobą oraz obraz własnej choroby. Treść i jakość wewnętrznego świata osoby - obejmuje zainteresowania chorego, jego światopogląd, religijność. Osoby egocentryczne bardziej intensywnie cierpią i trudniej znoszą cierpienie. Osoby religijne łatwiej dostrzegają sens cierpienia jako oczyszczenie, jako współcierpienie z Chrystusem. Obecność bliskich - jest to czynnik, który kompensuje cierpienie. Osoby chore potrzebują oznak szczerego zainteresowania i ciepła. Gdy w cierpieniu jest ktoś bliski to cierpienie nie staje się nieszczęściem. Chorzy potrzebują przede wszystkim by z nimi być - obecności. Czynnik osobowościowy - usposobienie, które wynika z typu temperamentu i typu osobowości np. są typy katastroficzne - pesymiści i osoby pogodne - optymiści. W cierpieniu te cechy ujawniają się szczególnie. Istotną rolę ma, choć mało widoczną także poziom lęku. Wewnętrzne lęki i nastawienia rzutują zarówno na przykre doznania cierpienia, jak też na oczekiwanie tego, co nastąpi. Przeciwstawny do lęku jest tzn. hart ducha. Lęki są najczęściej pochodnymi nierozwiązanych konfliktów wewnętrznych ( konflikty sumienia) jak i międzyosobowych. Lęk- ból- napięcie emocjonalne stanowi triadę zamkniętego koła. Dotychczasowe doświadczenia z bólem - pierwszy ból boli najbardziej, a ten, kto wiele doświadczył bólu przyjmuje cierpienie spokojniej. Obraz własnej choroby - osoba chora może traktować swoją chorobę jako: wyzwanie(trudność), która trzeba rozwiązać; wroga, którego trzeba pokonać; karę, którą trzeba ponieść; ucieczkę od problemów życiowych i odpowiedzialności; wartość, która rozwija, pogłębia wewnętrznie. Według M. Jarosza sposób przeżywania choroby jest zależny przede wszystkim od czterech czynników: obrazu własnej choroby, odporności psychicznej, właściwości osobowości i sposobu zachowania się w sytuacjach trudnych. Obraz własnej choroby ("Na co jestem chory"). Obejmuje on istotę choroby, jej przyczyny, dalszy przebieg i sposób leczenia oraz ocenę aktualnej sytuacji życiowej i przypuszczenia związane z jej następstwami. Obraz własnej choroby wpływa na samopoczucie osoby chorej, jej hierarchię wartości i cele życiowe oraz wyznacza postępowanie w sytuacjach trudnych i warunkuje sposoby radzenia sobie z chorobą. Odporność psychiczna człowieka. Według M. Jarosza odporność psychiczna to odporność na sytuację trudną przejawiająca się stosunkowo małą reaktywnością emocjonalną na zagrożenie, przeszkody. Do czynników obniżających odporność psychiczną zalicza się: słabość i niezrównoważenie układu nerwowego oraz destrukcyjne poglądy na rzeczywistość - wyolbrzymianie trudności i zaniżona samoocena; nastawienie lękowe i rezygnacyjne, brak celu nadrzędnego w życiu, który mobilizuje w momencie zagrożenia. Obniżenie odporności psychicznej może być również spowodowane nastawieniem egocentrycznym w odniesieniu do ludzi oraz niedoborem snu, chorobami infekcyjnymi czy zaburzeniami hormonalnymi. Właściwość osobowości, ("Kto jest chory?"). Choroba będąc źródłem przykrych i powtarzających się doświadczeń może wpływać na osobowość, przez co zmienia się obraz świata i obraz samego siebie. Osoby chore charakteryzują się postawą, "od" ludzi, czyli ucieczki lub "przeciw" objawiającą się agresją do otoczenia. Sposób zachowania w sytuacjach trudnych ("Dotychczasowe doświadczenie z chorowaniem"). Mogą ujawnić się bezpośrednie i odległe następstwa sytuacji trudnych. Wśród następstw bezpośrednich M. Jarosz wyróżnia: agresję, fiksację, którą cechuje uparte powtarzanie nieskutecznych sposobów zachowań; zachowanie retrogresywne przejawiające się zachowaniem właściwym dla wieku młodszego oraz rezygnację połączoną z apatią i przygnębieniem. Do następstw odległych należą następstwa fizjologiczne, następstwa patologiczne i następstwa korzystne. Następstwa fizjologiczne przejawiają się w nastawieniu lękowym, rezygnacyjnym lub odnoszącym. Do następstw patologicznych należy uraz psychiczny. Jego konsekwencją może być przejściowe obniżenie nastroju i aktywności, nerwice, zaburzenia psychosomatyczne i psychozy reaktywne. Następstwa korzystne prowadzą do zmian pozytywnych objawiających się większą dojrzałością psychiczną i wykształceniem umiejętności radzenia sobie w chorobie.