SŁOWNIK

ABSOLUCJA - (rozgrzeszenie) - udzielane przez kapłana w sakramencie pokuty odpuszczenie grzechów.

ABSYDA - Półkoliście zakończone prezbiterium kościoła, w którym znajduje się ołtarz i miejsce dla kapłana

ADORACJA - oddanie czci, uwielbienie, uniżenie się przed Bogiem, hołd oddawany Bogu.

ADWENT - czas przygotowania do świąt Bożego Narodzenia a także oczekiwanie na przyjście Chrystusa przy końcu czasów (paruzja).

AGNUS DEI - "Baranek Boży"

AKOLITA - posługujący w liturgii (przygotowuje ołtarz i dary ofiarne oraz pomaga w Rozdawaniu Komunii św.)

AKOLITKI - lichtarze z płonącymi świecami używane w czasie czytania Ewangelii oraz w procesjach niesione obok krzyża.

ALBA - długa, biała szata liturgiczna (kapłana i służby liturgicznej w czasie liturgii), symbolizująca łaskę chrztu św.

ALUMN, KLERYK - student Seminarium Duchownego.

AMBONA - miejsce do czytań biblijnych oraz wygłaszania homilii (kazań), dziś najczęściej pulpit zwany ambonką usytuowany w prezbiterium.

AMEN - Uroczyste potwierdzenie: "Niech tak się stanie!" lub "Tak, wierzę w to!"

AMPUŁKI - są to naczynia liturgiczne w kształcie małych dzbanuszków w których podaje się wino i wodę do mszy św.

ANIOŁ PAŃSKI - modlitwa odmawiana rano, w południe i wieczorem dla uczczenia Wcielenia Bożego i macierzyństwa Najświętszej Maryi Panny.

ANTYFONA - refren rozpoczynający i kończący psalm w liturgii godzin, używany też podczas Mszy św. i w nieszporach.

APOKRYFY - księgi wczesnochrześcijańskie tematycznie związane z Pismem św.(często zawierają opisy z życia Pana Jezusa).

APOSTOLAT - urząd głoszenia Ewangelii i posługa sakramentalna(duchownego), w przypadku świeckich - czynne zaangażowanie w Kościele poprzez przykład życia i modlitwę.

APOSTOŁ - najbliższy współpracownik Jezusa (świadek całego czasu, "kiedy Pan Jezus przebywał z nami... aż do dnia, w którym został wzięty od nas do nieba "Dz 1,21n).

APSYDA - półkolista wnęka w ścianie kościoła lub kaplicy, zwykle w niej miejsce na tabernakulum lub krzesła dla kapłana.

ARCHIDIECEZJA - jednostka terytorialna administracji kościelnej.

ARCYBISKUP - tytuł biskupa stojącego na czele archidiecezji (metropolii).

ASCEZA - ćwiczenie się w cnocie

ASPERSJA - liturgiczne pokropienie wiernych wodą święconą jako przypomnienie chrztu, jego skutków i zobowiązań.

ASYSTA - diakon lub dwaj diakoni towarzyszący biskupowi bądĽ kapłanowi w uroczystej celebracji (lub Ministranci asystujący głównemu celebransowi)

AUDIENCJA - wcześniej uzgodnione oficjalne spotkanie z ważną osobistością.

AUREOLA - koło otaczające głowy świętych (symbolizujące świętość).

BALDACHIM - ozdobny daszek lub ozdobna osłona z materiału nad godnymi czci miejscami i osobami, przede wszystkim jako osłona niesiona nad Najświętszym Sakramentem, także nakrycie ołtarza lub tronu

BAPTYSTERIUM - wolno stojąca kaplica chrzcielna lub element dawnych kościołów biskupich, w kościołach parafialnych przeważnie tylko chrzcielnica.

BAZYLIKA - w sensie architektonicznym - kościół wielonawowy (nawa główna wyższa od naw bocznych), basilica minor - tytuł nadawany znaczniejszym kościołom.

BEATYFIKACJA - uznanie za błogosławioną, osobę zmarłą w opinii świętości (poprzedzone procesem beatyfikacyjnym)

BIBLIA - Pismo święte - zbiór ksiąg napisanych pod natchnieniem Ducha świętego zawierających słowo skierowane do ludzi przez Boga.

BIERZMOWANIE - sakrament wtajemniczenia chrześcijańskiego, w którym człowiek otrzymuje w szczególny sposób Ducha świętego.

BINACJA - dwukrotne odprawianie Mszy św. jednego dnia (prawa binacji udziela Biskup).

BIRET - nakrycie głowy duchownych katolickich.

BISKUP - zwierzchnik Kościoła lokalnego (diecezji), który przewodniczy wspólnocie wiernych mocą bezpośredniego apostolskiego pełnomocnictwa.

BŁOGOSLAWIEŃSTWO - życzenie uzyskania specjalnej przychylności Bożej dla jednostki, wspólnoty lub rzeczy przez odpowiednie słowa i towarzyszące im gesty sakralne, modlitwa nad rzeczą lub osobą w celu uproszenia pomocy od Boga.

BREWIARZ - księga do odprawiania modlitwy uświęcenia dnia (liturgii godzin) przez duchownych i świeckich.

BURSA - sztywna torebka do zawieszenia na szyi, na naczynie z Komunią chorych.

CAŁUN - Szata, w którą owinięte było ciało Chrystusa złożonego w grobie, na której w cudowny sposób odbiła się postać Chrystusa

CARITAS - czynne praktykowanie chrześcijańskiej miłości bliĽniego lub organizacja dobroczynna działająca w Kościele.

CELEBRANS - osoba przewodnicząca zgromadzeniu liturgicznemu (najczęściej kapłan).

CELIBAT - zobowiązanie kapłańskie do pozostania w stanie bezżennym

CEREMONIARZ - osoba przygotowująca i koordynująca różne posługi oraz dbająca o spokojny, harmonijny przebieg uroczystości.

CHARYZMAT - szczególne dary od Boga, uzdalniające człowieka do posługiwania w Kościele, udzielone dla dobra nie tyle obdarowanego, co dla dobra innych.

CHORAŁ - oficjalny śpiew Kościoła (jednogłosowy), lub księga zawierająca śpiewy liturgiczne.

CHRZCIELNICA - naczynie z kamienia, metalu lub drewna, w którym przechowuje się wodę do chrztu, jest ona symbolem odrodzenia z wody i z Ducha świętego.

CHRZEST - pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, uwalnia od grzechu pierworodnego i wszystkich innych grzechów i włącza do Kościoła.

CHRZEśCIJAŃSTWO - religia założona przez Jezusa Chrystusa. W ciągu wieków swej historii rozpadło się na: Katolicyzm, Prawosławie, Protestantyzm.

CIBORIUM - puszka na komunikanty

CIEMNICA - miejsce w kościele gdzie przechowuje się Najświętszy Sakrament w noc z Wielkiego Czwartku na Wielki Piątek.

CINGULUM - sznur służący do przepasywania alby, element stroju liturgicznego.

CNOTA - właściwa postawa wobec Boga, bliĽnich i samego siebie lub stała skłonność do powtarzania dobrych uczynków.

CREDENTIA - stolik na przedmioty liturgiczne

CREDO - wyznanie wiary (łac. credo - wierzę).

CUDA - nadzwyczajne zjawiska o charakterze religijnym przekraczające naturalne prawa.

CUSTODIA /kustodia/ - naczynie, w którym przechowuje się Najświętszą Hostię do wystawienia w monstrancji.

CYBORIUM - puszka(naczynie) do przechowywania Eucharystii pod postacią chleba.

DARY OFIARNE - rzeczy i akty wewnętrzne, które człowiek składa Bogu w czasie Mszy św. Przede wszystkim są to dary chleba i wina, które oznaczają wszelką ofiarę człowieka

DEO GRATIAS - "Bogu niech będą dzięki"

DIAKON - Pomocnik kapłana, który na mocy swoich święceń może udzielać sakramentu chrztu, chować zmarłych, błogosławić małżeństwa i rozdzielać Komunię św. "Stali diakoni" mogą być ludĽmi żonatymi

DIASPORA - Miejsce, gdzie "rozproszeni" katolicy żyją pośród większej wspólnoty ludzi innego wyznania

DOGMAT - Prawda religijna, którą Kościół podaje do wierzenia jako nieomylną

DOMINUS VOBISCUM! - "Pan z wami"

DZIEKAN - Ksiądz stojący na czele księży pracujących w jednym dekanacie (zwykle 10 parafii)

EKSKOMUNIKA - Ciężka kara kościelna polegająca na wyłączeniu katolika ze wspólnoty Kościoła

EPISKOPALIA - Insygnia władzy biskupiej (mitra i baculus)

EPISTOŁA - Czytanie przed Ewangelią wzięte ze Starego Testamentu lub Listów Apostolskich

ET CUM SPIRITU TUO - "I z duchem twoim"

EUCHARYSTIA - Dziękczynienie (Msza św.), także: Najświętszy Sakrament przechowywany w tabernakulum

EXULTET - Uroczysta pieśń wykonywana podczas liturgii Wielkiej Soboty

FRESKI - Malowidła naścienne wykonywane na mokrym jeszcze tynku

GLORIA IN EXCELSIS DEO! - "Chwała na wysokości Bogu"

HOMILIA - (kazanie) jest to słowo kapłana skierowane do wiernych na tle usłyszanych czytań biblijnych.

HOSANNA - Okrzyk ten wznosili ludzie, gdy Chrystus wjeżdżał do Jerozolimy. Podczas Mszy św. znajduje on odzwierciedlenie w śpiewie "sanctus", co znaczy tyle, co "święty" lub "Pomóż Panie!"

HYMN - uroczysta pieśń śpiewana na cześć Boga lub świętych

IHS - są to trzy pierwsze litery imienia Jezus pisanego w języku greckim

IN NOMINE PATRIS ET FILII ET SPIRITUS SANCTUS - "W Imię Ojca i Syna i Ducha świętego"

INRI - "Jezus z Nazaretu, król żydowski". Napis ten umieszczony był na tabliczce wiszącej na krzyżu Chrystusa

INTENCJA MSZALNA - gdy wierzący zamawia Mszę św. podaje jakąś prośbę - mówi, o co pragnie, by się modlić

ITE MISSA EST! - "IdĽcie w pokoju Chrystusa!" (dosłownie: IdĽcie, ofiara spełniona)

KANON - Najważniejsza część Mszy św. ze słowami przeistoczenia, nazywana także "pierwszą modlitwą eucharystyczną", także: pieśń wykonywana przez wiele głosów, jeden po drugim

KATAKUMBY - podziemne chodniki z grobowcami, w których chowani byli zmarli chrześcijanie w czasach Cesarstwa Rzymskiego

KATECHUMEN - kandydat do chrztu

KIELICH - jest to naczynie liturgiczne w którym w czasie mszy św. składa się wino do konsekracji.

KOMPLETA - modlitwa wieczorna kościoła

KONFESJONAŁ - miejsce sprawowania sakramentu pokuty

KONWERTYTA - człowiek powracający do wspólnoty wierzących

KORPORAŁ - płótno, na którym rozkłada się naczynia liturgiczne (tj. kielich, patena, monstrancja)

KROPIDŁO - Przedmiot, przy pomocy którego kapłan kropi wiernych wodą święconą

KRZYŻ PROCESYJNY - krzyż przeznaczony do noszenia w czasie procesji

KRZYŻMO - olej święty używany podczas chrztu i bierzmowania

KYRIE ELEJSON! - "Panie, zmiłuj się!"

LAVABO - naczynie do obmycia rąk celebransa

LEKCJONARZ - księga zawierająca czytania mszalne

LEKTOR - czytający czytanie podczas Mszy św.

LUNULA - (melchizedek) półksiężyc do Najświętszej Hostii w monstrancji

MINISTRANT - członek ludu Bożego, który w czasie sprawowania liturgicznych obrzędów spełnia posługę pomocniczą w sposób określony przepisami Kościoła

MITRA - nakrycie głowy biskupa używane podczas sprawowania czynności liturgicznych

MONSTRANCJA - przedmiot liturgiczny w którym umieszcza się Hostię celem adoracji lub procesji

NAVIS - "łódka" z kadzidłem

NAWIKULARIUSZ - ministrant niosący navis z kadzidłem

NEOPREZBITER - kapłan, który niedawno przyjął święcenia kapłańskie

ODPUST PARAFIALNY - uroczystość, w której parafia w sposób szczególny czci swego Patrona

OKTAWA - osiem dni po wielkim święcie kościelnym

OŁTARZ - jest to stół, na którym składa się Najświętszą Ofiarę i przy którym rozdziela się Ciało Pańskie.

ORACJA - uroczysta modlitwa odmawiana przez kapłana w imieniu wiernych

ORNAT - wierzchnia ozdobna szata liturgiczna kapłana odprawiającego Mszę św.

PALKA - chusta w kształcie kwadratu, usztywniona, służąca do nakrywania kielicha

PASCHAŁ - świeca symbolizująca Zmartwychwstałego Chrystusa

PASTORAŁ - ozdobna laska używana przez biskupa jako symbol posługi pasterskiej otrzymanej od Chrystusa

PATENA - naczynie liturgiczne, na którym składa się w czasie Mszy św. chleb do konsekracji

PATER NOSTER - "Ojcze Nasz"

PREFACJA - Zmienna, pierwsza część Modlitwy Eucharystycznej, kończy się śpiewem "Sanctus"

PREZBITERIUM - część kościoła, w której znajduje się ołtarz główny

PROCESJA - uroczysty pochód religijny połączony ze śpiewem

PRYMICJA - pierwsza Msza św. sprawowana przez neoprezbitera w rodzinnej parafii

PURYFIKATERZ - ręczniczek do wytarcia kielicha

REKOLEKCJE - Ćwiczenia religijne trwające kilka dni, często przeżywane w ciszy

RELIKWIARZ - ozdobne naczynie w którym przechowuje się relikwie

RELIKWIE - cząstki kości świętych Pańskich lub przedmioty, które miały styczność z Chrystusem Panem albo świętymi

REQUIEM - uroczysta Msza św. pogrzebowa

RESPONSORIUM - powtarzane wersety psalmu stanowiące odpowiedĽ człowieka na Słowo Boże

SANCTISSIMUM - łacińska nazwa Najświętszego Sakramentu

SANCTUS - "święty"

SŁUŻBA LITURGICZNA - zespół ludzi, chłopców i dziewcząt, którzy w czasie sprawowania liturgicznych obrzędów spełniają posługę w sposób określony przepisami Kościoła

STUŁA - część stroju liturgicznego - znak władzy kapłańskiej

STYPENDIUM MSZALNE - ofiara pieniężna składana podczas zamawiania Mszy św.

SUTANNA - długi czarny strój kapłański

SZABAT - siódmy dzień tygodnia u Żydów - dzień odpoczynku

śWIĽTYNIA - miejsce gdzie Bóg jest szczególnie obecny i czczony

TABERNAKULUM - miejsce w kościele, w którym przechowuje się Najświętszy Sakrament

TURYFERARIUSZ - ministrant niosący trybularz

VASKULUM - naczyńko z wodą do przepłukiwania palców po komunikowaniu

VELUM. (WELON) - często kosztowna szata, której kapłan używa podczas błogosławieństwa Najświętszym Sakramentem

WIELKI TYDZIEŃ - Ostatni tydzień wielkiego postu, w którym przeżywamy wydarzenia związane z męką i śmiercią Chrystusa. Rozpoczyna się Niedzielą Palmową

WIERNOśĆ SŁOWU - dobry ministrant to taki, który w życiu codziennym dotrzymuje Panu Bogu i ludziom obiecanego słowa.

WIGILIA - dzień poprzedzający duże święto kościelne, np. Wigilia Bożego Narodzenia

WODA śWIĘCONA - jest wodą pobłogosławioną przez kapłana, przeznaczoną do czynności liturgicznych

ZAKRYSTIA - pomieszczenie (część kościoła!!!), w którym ministranci i celebransi przygotowują się do mszy św, a także przechowuje się wszystkie naczynia liturgiczne.